pl.png, 347B en.png, 1,1kB de.png, 483B

big.png, 434B | normal.png, 343B | print.png, 545B | wap.png, 462B | ftp.png, 462B

Hungarica w zasobie Archiwum Państwowego w Toruniu

Tradycje przyjaźni polsko-węgierskiej sięgają daleko w przeszłość. Stare Miasto Toruń, założone w 1233 roku, nawiązało kontakty z państwem węgierskim już w średniowieczu, choć początkowo miały one charakter wyłącznie handlowy. Niektóre świadectwa związków Torunia z miastami i mieszkańcami Węgier przetrwały do dnia dzisiejszego w zasobie Archiwum Państwowego w Toruniu. Odsłonięcie tablicy upamiętniającej poparcie rewolucji na Węgrzech przez społeczność Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w 1956 roku, stało się okazją do zorganizowania wystawy archiwalnej, poświęconej związkom Torunia z narodem węgierskim.

Zachowane w zasobie Archiwum Toruńskiego świadectwa są różnorodne zarówno w formie, jak i swojej treści. Dwa najstarsze z nich to dokumenty wystawione przez wspólnego króla Polski i Węgier, Ludwika. Na podstawie pierwszego dokumentu, datowanego na rok 1376, kupcy toruńscy uzyskali dostęp do dróg handlowych prowadzących na Ruś przez Sandomierz oraz na Węgry przez Bardiów, co miało w tym okresie duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego Torunia. Drugi dokument dotyczył poselstwa rady miasta Torunia do Ludwika Węgierskiego. W zasobie Archiwum zachowały się również trzy tzw. listy dobrego pochodzenia z XVIII wieku, które zostały wystawione przez rady miast węgierskich dla pochodzących z nich kupców. Miasta te, położone w ówczesnych historycznych granicach Węgier, to: Bardiów, Rosenau i Foelk. Wspomniane dokumenty świadczą o wzajemnych kontaktach gospodarczych Torunia z miastami węgierskimi, które zostały nawiązane mimo znaczącej odległości geograficznej. Ze źródeł kartograficznych przechowywanych w zbiorach Archiwum warto wymienić znajdujące się w tzw. Atlasie topograficznym dwie mapy historycznych terenów Węgier oraz przepiękny widok miasta „Presburg Posonii” (dzisiejsza Bratysława).

Kolejne zachowane świadectwa kontaktów toruńsko-węgierskich pochodzą dopiero z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Dotyczą one między innymi wycieczki węgierskiej do Torunia zorganizowanej w 1929 roku przez Stowarzyszenie Polsko-Węgierskie i Stowarzyszenie Nacjonalne Węgierskie. Zachowała się nawet lista uczestników wycieczki, członków wymienionego wyżej Stowarzyszenia Nacjonalnego. Kontakty z Toruniem nawiązało w tym okresie również węgierskie Akademickie Krajowe i Zagraniczne Biuro MIDI, które zajmowało się m.in. służeniem pomocą studentom węgierskim wyjeżdżającym na studia do obcych krajów.

W 1933 roku Toruń obchodził hucznie 700-lecie swojego istnienia, które to wydarzenie odbiło się echem w całej ówczesnej Europie. Z tej okazji kilkadziesiąt różnych miast i instytucji węgierskich przesłało Toruniowi swoje listy gratulacyjne. Na wystawie i w katalogu prezentujemy tylko wybrane listy, które zostały wystosowane do Torunia między innymi przez Ogólnokrajowy Kongres Miast Węgierskich, miasta: Budapeszt, Mohacz, Esztergom, Wyszegrad, Szentendre, Czegléd, Kispest, Jászberény, Makó, Pestszenterzsébet, Vác, Balassagyarmat, Gyöngyös oraz Kościół Ewangelicki Wyznania Augsburskiego na Węgrzech.

Jubileusz 1000-lecia Budapesztu pragnęli z kolei uczcić harcerze pomorscy, który udawali się w 1933 roku na zlot skautów na Węgry i prosili Komitet Obchodów 700-lecia miasta Torunia o pomoc w sprawie pamiątki dla węgierskiej stolicy oraz o materiały propagandowe reklamujące Toruń i Pomorze.

Jako ciekawostkę należy potraktować zachowany w aktach miasta Torunia list Marii Santay, bibliotekarki z Węgierskiego Muzeum Narodowego w Budapeszcie, napisany do Archiwum Miejskiego w Toruniu w 1937 roku, z prośbą o przeprowadzenie poszukiwań genealogicznych dotyczących rodziny Krzywińskich oraz koncept odpowiedzi w języku polskim i francuskim.

W okresie międzywojennym w Toruniu osiedlały się osoby narodowości węgierskiej, które z zawodu przeważnie były artystami, występującymi w lokalach rozrywkowych. Dowodem na to są przechowywane w Archiwum karty zameldowania obywateli węgierskich na pobyt czasowy. Jako najmłodsze eksponaty prezentujemy w katalogu i na wystawie materiały archiwalne związane z wystawieniem w 1974 roku w toruńskim Teatrze im. Wilama Horzycy sztuki Istvána Örkénya, zatytułowanej „Zabawa w koty”. W zasobie Archiwum zachował się afisz teatralny przedstawienia, projekty kostiumów oraz fotografie ze sceny.

mgr Beata Herdzin

Kustosze wystawy: dr Witold Szczuczko, mgr Zbigniew Woźniak
Zdjęcia: mgr Agnieszka Zięba
Skany: mgr Artur Nogaj
Opracowanie i przygotowanie w wersji elektronicznej: mgr Artur Nogaj

12.07.2012r.

Archiwum Państwowe w Toruniu © 2008 - 2017 | Webmaster | Cookies | valid-xhtml.png, 1,1kB valid-css.png, 1,1kB